Autor Bali Lestrani

Një thirrje për ruajtjen, lartësimin dhe zhvillimin e gjuhës shqipe në familje, në shkollë, në universitete, në mërgatë dhe në të gjitha institucionet e jetës shqiptare

Shkrim nga këndvështrimi im si shqiptar, si njeri që e do gjuhën e vet dhe si ish-luftëtar i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Parathënie — Një gjuhë që nuk duhet vetëm të trashëgohet, por edhe të mbrohet

Ka trashëgimi që ruhen në gurë, ka histori që shkruhen në libra dhe ka kujtime që jetojnë në zemrat e njerëzve. Por ekziston edhe një pasuri që i përmbledh të gjitha këto: gjuha shqipe.

Në të ruhet fjala e nënës, urtësia e gjyshit, kënga e popullit, kujtesa e brezave dhe dëshira për të qenë të lirë. Nëpërmjet saj shprehim dashurinë, besën, dhimbjen, shpresën, lutjen dhe mendimin. Ajo është mjeti me të cilin i tregojmë botës se kush jemi, çfarë kemi trashëguar dhe çfarë dëshirojmë t’u lëmë atyre që vijnë pas nesh.

Për mua, dashuria për gjuhën shqipe nuk është një ndjenjë që shfaqet vetëm në ditë festash, në përvjetorë apo në fjalime solemne. Është bindje e thellë dhe përgjegjësi e përditshme. Është një lidhje shpirtërore me popullin tim, me historinë e tij, me sakrificat për liri dhe me të ardhmen që duhet ta ndërtojmë përmes dijes.

Si luftëtar të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, e kemi përjetuar lirinë si një vlerë që nuk mund të matet me fjalë të zakonshme. Për mua, ajo lidhet me dinjitetin e njeriut, me të drejtën e një populli për të jetuar i lirë dhe me mundësinë për ta zhvilluar gjuhën, kulturën dhe arsimin e vet.

Por liria nuk është vetëm kujtim i së kaluarës. Ajo është edhe detyrë për të tashmen.

Nëse dje brezat u përballën me vështirësi për të mbrojtur lirinë, sot ne kemi përgjegjësinë që atë liri ta mbushim me dije, kulturë, arsim dhe dashuri për gjuhën shqipe.

Prandaj, kjo thirrje nuk është vetëm shprehje e dashurisë sime për shqipen. Është kërkesë për ndërgjegjësim, për punë të qëndrueshme dhe për një përkushtim më të madh të familjes, shkollës, universiteteve, studiuesve dhe institucioneve tona.

I. Rrënjët e gjuhës shqipe dhe dinjiteti i së vërtetës

Gjuha shqipe ka një histori të gjatë zhvillimi, të cilën shkenca e gjuhësisë e studion përmes tingujve, fjalëve, dëshmive të shkruara, krahasimeve me gjuhë të tjera dhe gjurmëve të trashëguara nga kohët e hershme.

Shqipja bën pjesë në familjen e gjuhëve indoevropiane dhe përbën një degë më vete brenda saj. Prejardhja e saj është një çështje e rëndësishme e studimeve gjuhësore, e lidhur ngushtë me historinë e popullsive të lashta të Ballkanit. Lidhja e shqipes me ilirishten është trajtuar gjerësisht nga studiuesit, por mungesa e dëshmive të mjaftueshme të drejtpërdrejta nga ilirishtja nuk lejon që çdo hollësi e kësaj lidhjeje të shpallet e zgjidhur përfundimisht.

Krenaria e vërtetë nuk kërkon që të vërtetojmë atë që nuk e dimë. Përkundrazi, ajo na kërkon të njohim atë që kemi trashëguar, të studiojmë atë që ende nuk është sqaruar dhe të mos lejojmë që dëshira për madhështi të zëvendësojë dëshminë shkencore.

Shqipja nuk ka nevojë për histori të sajuara që të nderohet. Ajo meriton të nderohet për historinë e saj të dokumentuar, për pasurinë e saj shprehëse, për traditën gojore, për letërsinë dhe për punën e jashtëzakonshme të njerëzve që e shkruan, e studiuan dhe e përcollën nga një brez te tjetri.

Një gjuhë nuk matet vetëm me vjetërsinë. Ajo matet edhe me aftësinë për të mbartur dije, për të krijuar letërsi, për të shprehur mendimin shkencor dhe për t’u zhvilluar në përputhje me nevojat e kohës.

II. Ata që e kthyen fjalën shqipe në dëshmi të shkruar

Historia e shqipes së shkruar është histori e përpjekjeve të shumë njerëzve, në rrethana të ndryshme dhe në kohë të vështira.

Një vend të veçantë zë Gjon Buzuku, i cili botoi më 1555 veprën e njohur si Meshari, librin më të vjetër të njohur deri më sot të botuar në gjuhën shqipe. Kjo vepër është një dëshmi themelore e historisë së shkrimit shqip dhe e përpjekjeve të hershme për ta përdorur atë në trajta të qëndrueshme të shkruara.

Pas tij, Lekë Matrënga, Pjetër Budi, Frang Bardhi dhe Pjetër Bogdani dhanë ndihmesa të rëndësishme në traditën e shkrimit shqip.

Matrënga dëshmoi praninë e shqipes së shkruar në bashkësitë arbëreshe. Budi e përdori shqipen në vepra fetare dhe në përpjekje për ta bërë atë gjuhë të shkrimit. Bardhi u shqua për fjalorin e tij latinisht-shqip, botuar më 1635, ndërsa Bogdani, me veprën Çeta e profetëve, botuar më 1685, dëshmoi se shqipja mund të mbante një shtjellim të gjerë fetar, filozofik dhe letrar.

Këta burra nuk e krijuan shqipen, sepse ajo jetonte prej kohësh në gojën e popullit. Ata i shërbyen një gjuhe që kishte nevojë për më shumë dëshmi të shkruara, për më shumë libra dhe për një hapësirë më të gjerë përdorimi.

Puna e tyre na mëson një të vërtetë të madhe: gjuha nuk ruhet vetëm duke u folur. Ajo ruhet edhe duke u shkruar, duke u lexuar, duke u studiuar dhe duke u përcjellë me vetëdije te brezat e ardhshëm.

III. Rilindja Kombëtare — Kur gjuha u bë thirrje për dije dhe liri

Në shekullin XIX, gjuha shqipe mori një vend qendror në përpjekjet për arsim, vetëdije kombëtare dhe zhvillim kulturor.

Naum Veqilharxhi punoi për përhapjen e shkrimit shqip dhe për hapjen e udhës drejt arsimit në gjuhën amtare. Kostandin Kristoforidhi dha ndihmesa të çmuara në përkthim, në mbledhjen e fjalëve dhe në studimin e të folmeve shqipe.

Jeronim De Rada e lartësoi shqipen përmes poezisë dhe veprimtarisë së tij kulturore në mërgatën arbëreshe. Naim Frashëri e bëri gjuhën mjet të dashurisë për atdheun, për dijen dhe për përparimin. Sami Frashëri dha ndihmesa në mendimin gjuhësor, në hartimin e fjalorëve dhe në përhapjen e ideve për arsimin e zhvillimin kombëtar.

Së bashku me ta, një vend të veçantë zë edhe Hoxhë Hasan Tahsini, dijetari i madh e rektori i parë i Universitetit të Stambollit, i cili me mendimin e tij shkencor e filozofik kërkoi me insistim që gjuha shqipe të shkruhej me alfabetin e vet dhe të bëhej mjet i dijes e i përparimit modern.

Pashko Vasa, me veprimtarinë e tij atdhetare dhe letrare, i dha shprehje të fuqishme thirrjes për bashkim. Andon Zako Çajupi e pasuroi letërsinë shqipe me poezi e vepra dramatike, ndërsa shumë shkrimtarë, mësues, botues dhe veprimtarë të tjerë punuan për përhapjen e fjalës së shkruar.

Rilindësit e kuptuan se një popull nuk mund ta zhvillojë arsimin në mënyrë të qëndrueshme pa një gjuhë që mësohet, shkruhet dhe përdoret në jetën publike.

IV. Gjergj Fishta dhe kolosët e letërsisë — Fuqia e fjalës dhe lartësimi i shqipes

Në mesin e figurave që i dhanë shqipes fuqi letrare dhe shprehëse, Gjergj Fishta zë një vend të veçantë. Me veprimtarinë e tij si shkrimtar, poet dhe veprimtar kulturor, Fishta dëshmoi se shqipja mund të mbajë një vepër të gjerë poetike, të shprehë ndjenja të fuqishme dhe të trajtojë çështje historike, shoqërore e kombëtare përmes kryeveprës së tij Lahuta e Malcís.

Krahas tij, Ndre Mjeda, Aleksandër Xhuvani, Luigj Gurakuqi, Fan Noli, Lasgush Poradeci, Migjeni, Ernest Koliqi e Martin Camaj e zgjeruan më tej fuqinë shprehëse të letërsisë shqipe.

Trashëgimia letrare e mendore e nisur nga të parët tanë u lartësua në majat më të larta në kohët tona. Ismail Kadare e ngriti gjuhën shqipe në majat e letërsisë botërore, duke dëshmuar pasurinë e saj të pashtershme stilistike e artistike para botës mbarë. Ndërkaq, akademiku Rexhep Qosja dha një ndihmesë të çmuar e të pashlyeshme në studimin e letërsisë, mbrojtjen e gjuhës standarde dhe ushqimin e vetëdijes kombëtare te brezat e rinj.

Këta krijues na dëshmojnë se gjuha nuk është një mjet i ngurtë, por një organizëm i gjallë që pasurohet përmes poezisë, prozës, mendimit kritik dhe krijimtarisë së lirë.

V. Gratë që i hapën rrugë arsimit dhe gjuhës shqipe

Historia e shqipes dhe e arsimit kombëtar nuk mund të tregohet plotësisht pa përmendur gratë që punuan për përhapjen e dijes.

Sevasti Qiriazi dhe Parashqevi Qiriazi dhanë ndihmesa të rëndësishme për arsimin shqip dhe për përhapjen e mësimit në gjuhën amtare. Parashqevi Qiriazi mori pjesë në Kongresin e Manastirit dhe kontribuoi në punën për alfabetin shqip, duke dëshmuar se ruajtja dhe lartësimi i gjuhës ishte vepër e përbashkët e gjithë kombit.

VI. Kongresi i Manastirit — Një udhë e përbashkët për shqipen e shkruar

Një nga ngjarjet më të rëndësishme në historinë e shkrimit shqip është Kongresi i Manastirit, i mbajtur më 14–22 nëntor 1908. Kongresi mblodhi veprimtarë, shkrimtarë dhe përfaqësues nga të gjitha trevat për të vendosur mbi alfabetin e njësuar, duke shënuar një hap vendimtar drejt forcimit të unitetit shpirtëror, arsimor dhe letrar të kombit tonë.

VII. Ruajtja e gjuhës në trojet etnike dhe tragjedia e Çamërisë — Një thirrje për zgjim kombëtar

Kur flasim për gjuhën shqipe, nuk mund të mbyllim sytë para realitetit të dhimbshëm të trojeve tona etnike, ku gjuha jonë, në rrethana të ndryshme historike e politike, është përballur dhe vazhdon të përballet me rrezikun e hapur të asimilimit, të harresës dhe të zhdukjes.

Një plagë e rëndë në trupin e kombit tonë është Çamëria – ajo trevë arbërore e stërlashtë, e cila, krahas spastrimit etnik të dhunshëm të popullsisë sonë autoktone, iu nënshtrua një politike sistematike për t’i shkulur rrënjët, kulturën dhe për t’i ndalur zërin gjuhës shqipe. Në shkollat, në vatrat dhe në trojet e Çamërisë, shqipja u luftua me egërsi për t’u shuar nga kujtesa e gjallë.

Por ky rrezik nuk i takon vetëm së kaluarës. Edhe sot, në treva të ndryshme të trojeve tona etnike jashtë kufijve politikë, si në viset shqiptare nën presionin e asimilimit apo në treva ku mjedisi zyrtar e kufizon përdorimin e saj, shqipja rrezikon të zbehet.

Një gjuhë nuk zhduket menjëherë; ajo vdes ngadalë atëherë kur fëmijëve u mohohet e drejta të mësojnë në të, kur prindërit detyrohen të heshtin dhe kur institucionet tona amë mbyllin sytë para kësaj tragjedie shpirtërore.

Të mbrosh shqipen sot do të thotë të kujtosh trojet tona të lëna pas dore, të mbështesësh shkollat shqipe atje ku ato digjen ose rrezikohen, të mos lejojmë që kujtesa e Çamërisë dhe e çdo treve tjetër të copëtuar të tretet në mjegullën e harresës. Pa e mbrojtur shqipen në çdo pëllëmbë të tokës sonë etnike, fjalët tona mbeten të mangëta dhe amaneti i të parëve mbetet i paplotësuar.

VIII. Mërgata shqiptare — Kështjella e mbrojtjes së gjuhës dhe sfida e brezave të rinj

Mërgata jonë ka qenë historikisht dhe mbetet edhe sot një nga shtyllat më të fuqishme të qëndresës dhe të zhvillimit kombëtar. Që nga arbëreshët e hershëm deri te mërgimtarët e sotëm në Evropë, Amerikë e kudo në botë, shqiptarët e kanë mbajtur gjallë dashurinë për atdheun përmes ruajtjes së gjuhës amtare.

Mirëpo, sot në mërgatë përballemi me një sfidë të jashtëzakonshme: rrezikun e asimilimit gjuhësor të brezit të dytë dhe të tretë të fëmijëve tanë. Kur fëmija e humb gjuhën e nënës, ai ngadalë humb edhe lidhjen me rrënjët, me kulturën dhe me historinë e popullit të vet.

Prandaj, ruajtja e shqipes në mërgatë kërkon një mobilizim dhe përkushtim të dyfishtë:

1. Roli i familjes në mërgatë: Prindërit shqiptarë në mërgim kanë detyrimin moral që në vatrat e tyre të flasin e të kultivojnë vetëm gjuhën shqipe. Shtëpia duhet të jetë shkolla e parë e shqipes.

2. Hapja dhe mbështetja e shkollave shqipe: Hapja e klasave dhe shkollave të mësimit plotësues të gjuhës shqipe në diasporë nuk është vetëm dëshirë e mësuesve dhe e veprimtarëve atdhetarë, por është detyrim i drejtpërdrejtë shtetëror i institucioneve tona amë (në Prishtinë e Tiranë).

3. Tekste dhe mjete bashkëkohore: Shtetet tona duhet të sigurojnë tekste mësimore falas, mjete digjitale, programe arsimore dhe mbështetje financiare e institucionale për mësuesit që me vetëmohim mbajnë gjallë shkollën shqipe në dhe të huaj.

Të mbrosh gjuhën shqipe në mërgatë do të thotë të sigurohesh që fëmija i lindur larg atdheut të ndihet krenar për identitetin e vet dhe të ketë mundësi të komunikojë lirshëm me tokën e të parëve.

IX. Studiuesit shqiptarë dhe të huaj — Drita e drejtë e shkencës mbi gjuhën

Historia e shqipes është ndriçuar nga gjuhëtarë të shquar të huaj si Franz Bopp, Gustav Meyer, Holger Pedersen, Norbert Jokl e Eric Hamp, si dhe nga plejada jonë e ndritur me në krye gjuhëtarin e madh Eqrem Çabej, Aleksandër Xhuvani, Justin Rrota, Mahir Domi, Shaban Demiraj, Androkli Kostallari, Idriz Ajeti dhe shumë të tjerë.

Përkushtim të veçantë në mbledhjen e pasurisë popullore e folklorike dhe në pajtimin e gjakjeve dhuroi edhe Anton Çetta, duke dëshmuar se gjuha është mjeti më i fuqishëm i bashkimit dhe i faljes kombëtare. Puna shkencore e të gjithë këtyre dijetarëve vendosi themelet e sigurta të autoktonisë dhe të strukturës së gjuhës sonë.

X. Skënderbeu, Adem Jashari dhe kujtesa e lirisë

Kur flasim për historinë kombëtare, nuk mund të anashkalojmë figurat që janë bërë simbole të qëndresës dhe të lirisë, si Gjergj Kastrioti–Skënderbeu dhe Komandanti Legjendar Adem Jashari.

Si luftëtar i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, e di mirë se liria nuk fitohet pa gjak, por e di gjithashtu se liria e fituar ka kuptim vetëm atëherë kur fëmijët tanë flasin lirshëm, shkruajnë dhe e zhvillojnë gjuhën e tyre në paqe e dinjitet. Liria e Kosovës është një dritare e hapur për mbrojtjen dhe pasurimin e gjithë hapësirës sonë kulturore e gjuhësore.

XI. Gjuha shqipe në arsim — Nga shkolla fillore deri në përfundim të studimeve universitare

Këtu qëndron thelbi i kërkesës sime drejtuar institucioneve tona në Prishtinë, Tiranë dhe kudo ku vendoset për fatet e arsimit:

Unë besoj fort se gjuha shqipe duhet të mësohet me përkushtim në të gjitha shkallët e arsimit, nga shkolla fillore deri në përfundim të studimeve universitare.

Një student i mjekësisë, i drejtësisë, i inxhinierisë apo i shkencave duhet të jetë në gjendje të zotërojë terminologjinë e saktë shkencore në gjuhën shqipe. Prandaj, propozoj që institucionet tona arsimore të rikthejnë dhe të forcojnë mësimin e detyrueshëm të shqipes dhe të shkrimit akademik në të gjitha degët e universiteteve tona.

Nuk kërkoj që shqipja të përdoret si pengesë për të mësuar gjuhë të tjera, por kërkoj që ajo të mos mbetet pas dore në asnjë fushë të dijes moderne.

XII. Sfida e epokës digjitale, pastërtia e gjuhës dhe kultura e leximit

Në kohën e sotme, gjuha shqipe përballet me sprova të reja që kërkojnë vëmendje të menjëhershme:

 Mbrojtja nga fjalët e huaja të panevojshme: Po shohim një prirje shqetësuese të zëvendësimit të fjalëve të pastra shqipe me terma të huaj në komunikimin e përditshëm, në mediat publike dhe në rrjetet sociale. Ruajtja e pastërtisë së gjuhës nuk do të thotë mbyllje ndaj botës, por respekt ndaj pasurisë sonë leksikore.

 Gjuha shqipe në teknologji dhe inteligjencë artificiale: Nëse duam që shqipja të jetë e gjallë për brezat e ardhshëm, ajo duhet të jetë e pranishme në platformat digjitale, në softuerë, në fjalorët elektronikë dhe në mjetet e reja teknologjike. Një shembull i shkëlqyer i kësaj përpjekjeje është puna e Lulëzim Shishanit dhe ekipit të tij me projektin „Gjuha shqipe dhe kompjuteri“ e Fjalorin e Madh të Gjuhës Shqipe digjital. Nisma të tilla dëshmojnë se gjuha jonë mund dhe duhet të zhvillohet krah për krah me teknologjinë e kohës.

 Nxitja e leximit: Një shoqëri që nuk lexon, e varfëron gjuhën e vet. Nxitja e leximit të librit shqip te fëmijët dhe të rinjtë është mënyra më e mirë për të pasuruar fjalorin dhe për të zhvilluar mendimin kritik.

XIII. Gjuha nuk ruhet me urdhra të thatë, por me dashuri, dije dhe përdorim

Gjuha shqipe jeton në familje, në shkollë, në libra, në këngë, në shtyp, në mërgatë dhe në institucionet tona. Ruajtja e saj kërkon botime cilësore, mjete digjitale, mbështetje për mësuesit dhe kujdes të veçantë për të folmet krahinore, të cilat janë pasuri e gjallë e trungut tonë.

Institucionet tona duhet të kenë një qasje mbarëkombëtare, duke krijuar politika të përbashkëta kulturore e arsimore që shtrihen nga Shqipëria e Kosova te Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Lugina e Preshevës, diaspora në mërgatë dhe mbrojtja e të drejtave gjuhësore në trevat tona të mbetura jashtë kufijve, si në Çamëri.

XIV. Çfarë duam t’u lëmë brezave që vijnë?

Dua që fëmijët tanë, si në atdhe ashtu edhe në mërgatë, të mos e njohin shqipen vetëm përmes disa vargjeve të mësuara përmendësh, por ta kenë atë armë të fuqishme të dijes.

Dua që ata të dinë për Buzukun, Budin, Naimin, Fishtën, Kadarenë e Qosjen, por të dinë edhe për vuajtjet dhe qëndresën e shqiptarëve në çdo trevë të trojeve tona etnike. Dua që t’u lëmë një gjuhë të pastër, të pasur, të aftë për t’i bërë ballë sfidave të kohës moderne.

XV. Betimi im moral ndaj gjuhës shqipe

E falënderoj Zotin për gjuhën shqipe, për mundësinë që ta flas, ta shkruaj dhe ta përcjell te brezat e rinj.

Si ish-luftëtar i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, e mbaj me respekt kujtimin e luftës për liri. Por besoj se përgjegjësia ime nuk mbaroi me kaq. Ajo vazhdon përmes punës, përmes kërkesave të drejta ndaj institucioneve dhe përmes përpjekjes që gjuha shqipe të mbrohet kudo që rrezikohet: nga trojet tona në Kosovë e Shqipëri, te viset tona në Maqedoni, Mal të Zi, Luginë, te shkollat shqipe në mërgatë dhe te plagët tona të pashëruara në Çamëri.

Nuk pretendoj se një njeri i vetëm mund ta mbrojë gjuhën. Por secili prej nesh mund të japë ndihmesën e vet: duke lexuar, duke shkruar, duke mbrojtur të vërtetën dhe duke ua përcjellë fëmijëve dashurinë për shqipen.

Përfundim — Gjuha shqipe, amanet që kërkon vepra

Skënderbeu na kujton qëndresën historike. Buzuku, Budi, Bardhi dhe Bogdani na dëshmojnë rëndësinë e shkrimit. Rilindësit na kujtojnë lidhjen ndërmjet gjuhës, arsimit dhe vetëdijes kombëtare. Çamëria dhe trojet tona të dhimbjes na kujtojnë se gjuha ruhet me gjak e me sakrifica të mëdha. Mërgata jonë na kujton se gjuha është fryma që mban gjallë shpirtin kombëtar larg atdheut. Adem Jashari na kujton çmimin e lirisë.

Prandaj, kërkoj që institucionet tona ta trajtojnë me seriozitet të lartë shtetëror forcimin e mësimit të shqipes, mbrojtjen e të drejtave gjuhësore të shqiptarëve kudo në trojet tona etnike, hapjen e mbështetjen e shkollave shqipe në mërgatë dhe përfshirjen e detyrueshme të saj deri në përfundim të studimeve universitare.

Mos e doni shqipen vetëm sepse është e juaja. Njiheni, studiojeni, pasurojeni, mbrojeni nga zhdukja dhe përdoreni me dinjitet, sepse ju jeni përgjegjës për të ardhmen e saj.

Për gjuhën që ruajti kujtesën tonë.

Për lirinë që na dha mundësinë ta zhvillojmë.

Për dijen që duhet ta çojmë përpara.

Për fëmijët që meritojnë ta trashëgojnë shqipen të gjallë, të pasur dhe të denjë për të ardhmen.

Gjuha shqipe është trashëgimi, identitet dhe përgjegjësi. Ta ruajmë me dashuri, ta zhvillojmë me dije dhe t’ua lëmë brezave me dinjitet.

Unë jam krenar që jam shqiptar. Jam krenar për gjuhën time dhe për popullin tim. Këtë krenari e dëshmojmë jo vetëm duke kujtuar të kaluarën, por duke mbrojtur çdo fjalë të saj në çdo pëllëmbë të tokës sonë dhe kudo ku rreh një zemër shqiptare në botë. Ta mbajmë gjallë në fjalë, ta forcojmë në dije dhe t’ua lëmë brezave si një shtëpi që nuk shembet: gjuhën tonë.

Shtojcë / Shënim sqarues

Kjo shkresë nuk pretendon të jetë një punim shkencor apo akademik me të dhëna të imtësishme, aparaturë të plotë bibliografike apo referenca të specializuara gjuhësore. Ajo nuk është hartuar nga pozita e një gjuhëtari apo akademiku, e as me pretendimin për të zëvendësuar punën e çmuar të studiuesve tanë.

Kjo thirrje është, para se gjithash, një përmbledhje historike, arsyetuese dhe shpirtërore — një reflektim i brendshëm i lindur nga dashuria për atdheun, nga përvoja ime si ish-luftëtar i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe nga brengat e një qytetari që e sheh gjuhën shqipe si shtyllën kryesore të ekzistencës sonë kombëtare.

Qëllimi im nuk është të imponoj interpretime shkencore, por të zgjoj ndërgjegjen shoqërore e institucionale, të kujtoj sakrificat e të parëve tanë në të gjitha trojet etnike e në mërgatë dhe të nxis një dialog të nevojshëm për mbrojtjen e gjuhës sonë në arsim, në jetën publike dhe në çdo vatër shqiptare.

RROFTË POPULLI SHQIPTAR, TROJET ETNIKE DHE GJUHA SHQIPE!