Shtetet e Bashkuara po e bëjnë një përpjekje të re për ta afruar Serbinë me synimet e tyre strategjike, ka thënë për Radion Evropa e Lirë (REL) Daniel Serwer, profesor në Universitetin Johns Hopkins në Uashington, duke komentuar paralajmërimin për nisjen e dialogut strategjik mes dy vendeve.
Sipas ministrit të Jashtëm të Serbisë, Marko Gjuriq, Uashingtoni dhe Beogradi do ta nisin dialogun strategjik më 17 korrik.
Gjuriq e ka cilësuar këtë zhvillim si “historik” në aspektin diplomatik dhe politik për marrëdhëniet mes Serbisë dhe Shteteve të Bashkuara.
Ai ka thënë gjithashtu se statusi i partnerit strategjik me SHBA-në është i rëndësishëm edhe për çështjet kryesore shtetërore dhe kombëtare, ku ka përfshirë Kosovën, Republikën Sërpska dhe ruajtjen e stabilitetit të brendshëm të Serbisë.
Nisja e dialogut, të cilin SHBA-ja e zhvillon me dhjetëra vende për ta thelluar bashkëpunimin, ishte paralajmëruar qysh në gusht të vitit 2025.
Deri në publikimin e këtij artikulli, Departamenti amerikan i Shtetit nuk i është përgjigjur pyetjes së REL-it se cilat tema do të diskutohen në takimin e parë dhe çfarë pret Uashingtoni nga Serbia në kuadër të dialogut strategjik.
Bisedimet e nivelit të lartë, të zhvilluara në Uashington ose në vendin partner, zakonisht përfshijnë një gamë të gjerë temash, si mbrojtja, siguria, mjedisi, energjetika dhe ekonomia.
Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ka paralajmëruar se energjetika do të zërë një vend të rëndësishëm në dialog.
Nga Parisi, ku po merr pjesë në ceremonitë për Ditën e Bastijës, ai ka thënë se dialogu që nis më 17 korrik do të përfshijë “çështje të rëndësishme, të cilat nuk do të jenë gjithmonë të lehta dhe të thjeshta për Serbinë”.
Vuçiq ka vlerësuar se tarifat e reja amerikane ndaj vendeve që importojnë naftë dhe gaz nga Rusia nuk janë lajm i mirë për Serbinë, e cila importon gaz rus.
Ai shpreson se nisja e dialogut strategjik do t’i japë Serbisë mundësinë që ta zgjidhë këtë çështje me Shtetet e Bashkuara në një mënyrë tjetër dhe të kërkojë mirëkuptimin e palës amerikane.
Partneriteti strategjik me SHBA-në përbën një avancim deklarativ të marrëdhënieve, thotë profesori amerikan Daniel Serwer, por shton se rëndësia e tij e vërtetë varet nga rrethanat.
Serwer vlerëson se “stabiliteti” është interesi strategjik i SHBA-së në raport me Serbinë, ndonëse, sipas tij, ky nuk duhet të jetë prioriteti kryesor.
“Do të dëshiroja të shihja përpjekje të mirëfillta për ta mbështetur rikthimin e demokracisë dhe për t’i kufizuar përpjekjet e Beogradit që, përmes konceptit të ‘botës serbe’, të ushtrojë ndikim në Bosnje dhe Kosovë”, thotë ai.
Beogradi ka arsye për “entuziazëm”
Radio Evropa e Lirë: Çfarë do të thotë për Serbinë nisja e dialogut strategjik me Shtetet e Bashkuara?
Serwer: Kjo do të thotë se SHBA-ja po bën përpjekje të re, pas një sërë përpjekjesh të pasuksesshme gjatë administratës së Joe Bidenit, për ta afruar Serbinë me synimet e saj strategjike.
Radio Evropa e Lirë: A ka arsye Beogradi të jetë entuziast për nisjen e këtij dialogu strategjik?
Serwer: Po. Kjo do ta ndihmojë presidentin Vuçiq të sigurohet që Uashingtoni të mos ndërmarrë hapa kundër tij dhe të mos i mbështesë kundërshtarët e tij politikë në zgjedhjet e ardhshme.
Po ashtu, mund të ndihmojë që SHBA-ja të mos e kundërshtojë përpjekjen e tij për të kaluar nga posti i presidentit në atë të kryeministrit.
Nuk është e përshtatshme që një dialog strategjik të paralajmërohet ose të zhvillohet në prag të zgjedhjeve.
Radio Evropa e Lirë: Si mund të ndikojnë në këtë proces marrëdhëniet e Serbisë me Kinën dhe Rusinë?
Serwer: Administrata e Trumpit nuk ka bërë shumë për ta kufizuar ndikimin e Kinës ose të Rusisë në Ballkan, përveç sanksioneve ndaj Industrisë së Naftës së Serbisë, NIS, dhe këmbënguljes që Gazpromi të largohet nga pronësia e kompanisë. Kjo është një gjë e mirë.
Stabiliteti është interesi strategjik i SHBA-së në Serbi
Radio Evropa e Lirë: Cilat janë interesat strategjike të Shteteve të Bashkuara në raport me Serbinë?
Serwer: Stabiliteti, stabiliteti, stabiliteti. Ky nuk do të ishte prioriteti im, por Uashingtoni, me sa duket, vazhdon t’i përmbahet fuqishëm kësaj qasjeje.
Një stabilitet i tillë nënkupton mbajtjen në pushtet të një regjimi gjithnjë e më autoritar.
Do të dëshiroja të shihja përpjekje të mirëfillta për ta mbështetur rikthimin e demokracisë dhe për t’i kufizuar përpjekjet e Beogradit që, përmes konceptit të “botës serbe”, të ushtrojë ndikim në Bosnje dhe Kosovë.
Radio Evropa e Lirë: Çfarë do të thotë në praktikë të jesh partner strategjik i Shteteve të Bashkuara?
Serwer: Ky është një avancim deklarativ i marrëdhënieve, por rëndësia e tij e vërtetë varet nga rrethanat. Uashingtoni sot ndjek një politikë të bazuar në interesa dhe në shkëmbimin e koncesioneve. Nëse merr atë që dëshiron, para së gjithash në lidhje me NIS-in, ka të ngjarë të ofrojë diçka në këmbim.
Serbia ka një histori të gjatë të bërjes së koncesioneve të kufizuara ndaj Uashingtonit dhe do të përpiqet ta bëjë këtë përsëri.
Radio Evropa e Lirë: Si partner strategjik i Shteteve të Bashkuara, a mund të presë Beogradi mbështetje më të madhe për mbrojtjen e interesave të tij lidhur me Kosovën dhe Republikën Sërpska?
Serwer: Po. Sa i përket Republikës Sërpska, Uashingtoni tashmë ka bërë koncesione të mëdha duke ia hequr sanksionet [Millorad] Dodikut.
Në Kosovë, Beogradi ka mundësi të vazhdojë t’i shmanget përgjegjësisë për rrëmbimin e tre policëve të Kosovës, incidentet kundër pjesëtarëve të KFOR-it dhe sulmin terrorist në Banjskë.
Nuk do të befasohesha nëse Uashingtoni do të fillonte përsëri të këmbëngulte për themelimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe, gjë që për Kosovën është e mundur vetëm nëse Serbia e njeh atë. Asociacioni është pengesë për dialogun.
