Kur autokratët kërkojnë legjitimitet, ata shpesh udhëtojnë në çift. I tillë ishte rasti kur presidenti serb Aleksandar Vuçiç udhëtoi drejt Tbilisit në qershor. Edhe pse kjo ishte vizita e parë e një kreu shteti serb në Gjeorgji, dy regjimet e tyre kanë tashmë shumë gjëra të përbashkëta. Të dy janë të mirëushtruar në aktin e balancimit duke joshur Uashingtonin, ndërkohë që zbrazin institucionet e tyre demokratike dhe afrohen me armiqtë e Amerikës.
Me miq si Serbia dhe Gjeorgjia, Uashingtoni duhet të shpenzojë më pak kohë duke ofruar lëshime dhe më shumë kohë duke pyetur se në anën e kujt janë ata në të vërtetë.
Në një konferencë të përbashkët për shtyp, Vuçiç vlerësoi rritjen prej 9.3% të PBB-së (GDP) së Gjeorgjisë si një model që Europa duhet ta ketë zili. Duke i quajtur gjeorgjianët një “komb vëlla ortodoks”, ai njoftoi planet për të zyrtarizuar një marrëveshje të tregtisë së lirë deri në vjeshtë dhe për të hapur një ambasadë të re serbe në Tbilisi. Nga ana e tij, kryeministri gjeorgjian Irakli Kobakhidze e vlerësoi Vuçiçin si një “lider të jashtëzakonshëm” në një botë që po përjeton “një mungesë liderësh”.
Admirimi i tyre i ndërsjellë vështirë se ishte befasues. Serbia dhe Gjeorgjia nuk janë thjesht partnerë; ata janë si dy pika uji.
Të dy, Vuçiç dhe partia në pushtet e Gjeorgjisë, e quajtur në mënyrë ironike “Ëndrra Gjeorgjiane”, erdhën në pushtet në vitet 2010. Që atëherë, ata kanë çmontuar pjesën më të madhe të progresit demokratik që vendet e tyre bënë pasi u çliruan nga sundimi autoritar në dekadat e mëparshme.
Në vitin 2024, “Ëndrra Gjeorgjiane” miratoi një ligj të stilit rus për “agjentët e huaj”, duke goditur mediat e pavarura dhe shoqërinë civile. Legjislacioni shkaktoi protesta masive, të cilat autoritetet i pritën me shpërndarje të dhunshme. Koalicioni qeverisës i Serbisë prezantoi versionin e tij disa muaj më vonë, ndërsa policia serbe veçmas bastisi organizatat joqeveritare të financuara nga jashtë në fillim të vitit 2025.
Vitet e fundit, të dy regjimet kanë pretenduar gjithashtu fitore në zgjedhje të njollosura nga mashtrimet, presioni mbi votuesit dhe abuzimi me burimet shtetërore. Pasi Parlamenti Europian denoncoi zgjedhjet e Gjeorgjisë të vitit 2024 si “as të lira dhe as të ndershme”, Tbilisi pezulloi kandidaturën e tij për anëtarësim në Bashkimin Europian.
Ngjashmëritë nuk ndalen me kaq. Të dy refuzuan të sanksiononin Rusinë pas pushtimit të saj në Ukrainë në vitin 2022. Që atëherë, ata janë shfaqur si qendra lejuese përmes të cilave rusët anashkalojnë sanksionet perëndimore dhe sigurojnë mallra me përdorim të dyfishtë.
Beogradi dhe Tbilisi e kornizojnë kritikën perëndimore jo si llogaridhënie, por si ndërhyrje armiqësore. “Ëndrra Gjeorgjiane” thirret në një “Parti të Luftës Globale” hije që përpiqet të destabilizojë Gjeorgjinë; Vuçiç akuzon Perëndimin për financimin e një “revolucioni me ngjyra” në Serbi.
Ndoshta më e shqetësuesja është se Serbia dhe Gjeorgjia kanë ndjekur secila në mënyrë agresive lidhje më të ngushta politike dhe ekonomike mjaft afër me Kinën.
Në maj, Vuçiç udhëtoi për në Pekin, ku presidenti kinez Xi Jinping vlerësoi “miqësinë e hekurt” të vendeve. Vizita u mbështet mbi vite të tëra të thellimit të lidhjeve Serbi-Kinë. Gjatë vizitës së Xi-t në Beograd në vitin 2024, të dy vendet nënshkruan 29 marrëveshje bashkëpunimi, duke u bazuar mbi një “partneritet strategjik gjithëpërfshirës” të vendosur në vitin 2016.
Pavarësisht se është kandidat për anëtarësim në BE, Serbia nënshkroi një marrëveshje të tregtisë së lirë me Kinën në vitin 2023 dhe ka mirëpritur investime kineze në shkallë të gjerë në infrastrukturën kritike serbe sipas iniciativës “Brezi dhe Rruga”. Pekini gjithashtu i shet armë Beogradit, dhe ata mbajtën stërvitjen e tyre të parë të përbashkët stërvitore vitin e kaluar.
“Ëndrra Gjeorgjiane” ka ndjekur të njëjtin shembull. Gjeorgjia dhe Kina nënshkruan një marrëveshje partneriteti strategjik në vitin 2023, të cilën e ngritën në një partneritet strategjik gjithëpërfshirës më 9 qershor të këtij viti, vetëm pak ditë para se Vuçiç të mbërrinte në Tbilisi. “Ëndrra Gjeorgjiane” u ka dhënë kompanive kineze kontrata për projekte kyçe të infrastrukturës, duke përfshirë portin strategjik të ujërave të thella të Anaklias, dhe i është bashkuar institucioneve financiare kineze.
Sot, Vuçiç përballet met lëvizjen më të madhe të protestës në historinë moderne të Serbisë. “Ëndrra Gjeorgjiane” po përballet gjithashtu me një rezistencë historike që ka nxjerrë vazhdimisht dhjetëra mijëra gjeorgjianë në rrugë. Këta nuk janë demokratë në vështirësi nën rrethim. Ata janë autoritarë shokë që gjetën njëri-tjetrin.
Marrëveshja e tregtisë së lirë e njoftuar gjatë vizitës së Vuçiçit është ekonomikisht e parëndësishme: tregtia totale dypalëshe e Serbisë dhe Gjeorgjisë ishte vetëm 20 milionë dollarë vitin e kaluar. Edhe pse të dyja palët diskutuan gjithashtu për bashkëpunimin në transport dhe logjistikë, asgjë nga këto nuk është arsyeja kryesore pse Vuçiç shkoi në Tbilisi. He e bëri këtë sepse legjitimiteti i përbashkët është më i lehtë të prodhohet midis dy regjimeve autoritare me mendësi të njëjtë sesa të fitohet nga qytetarët e tu ose partnerët perëndimorë.
Megjithatë, si Vuçiç ashtu edhe “Ëndrra Gjeorgjiane” janë të etur për të kërkuar afrimin me administratën Trump. Beogradi premton të rrisë bashkëpunimin ekonomik me Uashingtonin dhe të zhvillojë “dialogun strategjik SHBA-Serbi”. Ndërkohë, Tbilisi i ka kërkuar Uashingtonit një rinisje të marrëdhënieve pasi lidhjet SHBA-Gjeorgji u ftohën nën administratën Biden. Megjithatë, kur iu tha se çdo rinisje e tillë do të kërkonte ndryshime konkrete në sjellje, Tbilisi u përgjigj duke thënë se “nuk është nxënës shkolle” që t’i jepen leksione.
Uashingtoni duhet t’i shohë këto regjime për atë që janë. Vuçiç dhe “Ëndrra Gjeorgjiane” nuk janë miq të Shteteve të Bashkuara. Ata janë autoritarë që shtypin qytetarët e tyre dhe bëjnë shkak të përbashkët me kundërshtarët e Amerikës — të gjitha këto ndërsa përpiqen të vazhdojnë të korrin përfitimet e partneritetit perëndimor. Uashingtoni nuk duhet të ketë iluzione për asnjërin prej tyre.
Autoret e artikullit: Keti Korkiya është analiste kërkimore në Programin e Rusisë pranë Fondacionit për Mbrojtjen e Demokracive (FDD). Dr. Ivana Stradner shërben si bashkëpunëtore kërkimore në Qendrën Barish të FDD-së për Integritetin e Media.
